मौलिक संस्कृति र आत्मनिर्भरताको उदाहरण बन्दै दुरा सामुदायिक होमस्टे

२४ वैशाख, माडी (चितवन) । माडी नगरपालिका–९ मा सञ्चालनमा रहेको दुरा सामुदायिक होमस्टे आज दुरा समुदायको पहिचान, संस्कृति संरक्षण र आर्थिक सशक्तीकरणको उत्कृष्ट उदाहरण बनेको छ। ६३ घरधुरी दुरा समुदायको बसोबास रहेको यस बस्तीमा २०५८ सालदेखि नै समूहगत रूपमा सामाजिक तथा सांस्कृतिक गतिविधि सञ्चालन हुँदै आएको थियो । सोही सामूहिक प्रयासलाई संस्थागत गर्दै २०७८ सालमा सात घरधुरी मिलेर औपचारिक रूपमा होमस्टे सञ्चालनमा ल्याइएको हो।

हाल दुरा सामुदायिक होमस्टेमा एकैपटक ५० जनासम्म पाहुना बस्न सक्ने क्षमता रहेको छ । यहाँ सुविधायुक्त सभाहल, डाइनिङ हल अन्डरग्राउन्ड सहित तथा दुरा समुदायको मौलिक पहिचान झल्काउने आकर्षक गोलघर निर्माण गरिएको छ, जसले यहाँ आउने पाहुनालाई विशेष रूपमा आकर्षित गर्ने गरेको छ । गोलघरमा दुरा संस्कृतिको झल्को लिनुका साथै फोटो खिच्ने अवसर पनि पाहुनाले पाउने गरेका छन् ।

यस होमस्टेको विकासमा दुरा आमा समूहको महत्वपूर्ण योगदान रहेको छ। आमा समूहले करिब ४ लाख रुपैयाँमा तीन कठ्ठा १५ धुर जग्गा खरिद गरी सोही स्थानमा संरचना निर्माणको आधार तयार पारेको हो । होमस्टेका अध्यक्ष कुलबहादुर दुरा, जो दुरा सेवा समाजका अध्यक्षसमेत हुन्, उनका अनुसार होमस्टे सञ्चालनपछि समुदायमा उल्लेखनीय परिवर्तन आएको छ ।

अध्यक्ष दुराले भने, “हाम्रो मौलिक संस्कार, संस्कृति र खानपान नै आज पाहुनाको मुख्य आकर्षण बनेको छ।” यहाँ पाहुनालाई गुन्द्रुक, अचार, कोदोको सेलरोटीका परिकारसँगै आफ्नै बारीमा उत्पादन गरिएका गाजर, मुला, काँक्रा जस्ता अर्गानिक तरकारी दिइन्छ । स्थानीय उत्पादनमा आधारित खानपानले दुरा सामुदायिक होमस्टेलाई अझ मौलिक र पहिचानयुक्त बनाएको छ ।

होमस्टे सञ्चालनसँगै स्थानीय उत्पादनले राम्रो बजार पाउन थालेको छ। तरकारी, फलफूल, लोकल कुखुरा र खसीको बिक्री बढेको छ। विशेषगरी अन्य बार भन्दा शुक्रबार बढी पाहुना आउने भएकाले आम्दानी पनि उल्लेख्य हुने गरेको छ। धेरै पाउना आयको कुनै महिना १८ हजार रुपैयाँसम्म प्रति घर लाई आम्दानी हुने गरेको अध्यक्ष दुराले जानकारी दिए ।

पूर्वाधार विकासमा नगरपालिकाबाट ४ लाख, प्रदेश सरकारबाट ६० लाख र वडा कार्यालयबाट २ लाख रुपैयाँ सहयोग प्राप्त भएको छ । नगरपालिकाको सहयोगमा किचेन अन्डरग्राउन्डको पिल्लर निर्माण गरिएको छ भने वडा कार्यालयको सहयोगमा शौचालय निर्माण गरिएको छ। कल्चर हल निर्माणका क्रममा २५५ ट्र्याक्टर ग्राभेल तथा सोही परिमाणमा माटो प्रयोग गरी जमिन समथर बनाइएको हो । दुरा समुदायले देउसी–भैलो लगायतका माध्यमबाट समेत सहयोग गरेका थिए ।

संस्कृति संरक्षणलाई संस्थागत गर्दै यहाँ नियमित सांस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालन गरिन्छ। कार्यक्रममा सहभागी कलाकारहरूलाई प्राप्त आम्दानीमध्ये १० प्रतिशत कोषमा राखी बाँकी रकम उनीहरूलाई प्रदान गरिन्छ, र उक्त कोष आपतकालीन अवस्थाका लागि प्रयोगमा ल्याइन्छ ।

विदेशमा रहेका नेपालीहरूको सहयोग पनि उल्लेखनीय छ। बेलायतमा रहेका करिब २० जना नेपालीहरूले डेढ लाख रुपैयाँ संकलन गरी पन्चेबाजा किनिदिएका छन् । अहिले गाउँघरमा हुने पूजा, विवाह, व्रतबन्ध, चौरासी लगायतका कार्यक्रममा पन्चेबाजा प्रयोग हुने भएकाले त्यसबाट समेत आम्दानी भइरहेको छ ।

माडी प्रज्ञा प्रतिष्ठानका अध्यक्ष नारायण सापकोटाले दुरा सामुदायिक होमस्टेले भाषा, कला र संस्कृतिको संरक्षणसँगै स्थानीय पर्यटन प्रवर्द्धनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताउँदै यस्ता सामुदायिक पहलहरूले मौलिक पहिचान जोगाउने मात्र नभई गाउँमै रोजगारी र आम्दानीको अवसर सिर्जना गर्ने भएकाले यो अभ्यास अन्य समुदायका लागि समेत प्रेरणादायी उदाहरण बनेको उल्लेख गरे । साथै दुरा समुदायले आफ्नो परम्परा, खानपान, संस्कृति र आतिथ्यलाई आधार बनाएर पर्यटनसँग जोडिन सकेको यो सफल अभ्यासले स्थानीय स्रोत र सीपको सही उपयोग भएमा ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई मजबुत बनाउन सकिने स्पष्ट सन्देश दिएको र यस्ता होमस्टेहरूलाई थप प्रवर्द्धन र संस्थागत समर्थन आवश्यक रहेको धारणा समेत उनले व्यक्त गरे ।

आज दुरा सामुदायिक होमस्टे केवल बसोबासको व्यवस्था मात्र नभई दुरा समुदायको जीवनशैली, परम्परा, भाषा, कला र आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रको जीवित उदाहरण बनेको छ, जसले स्थानीय स्रोत, सामूहिक प्रयास र मौलिक पहिचानको सही उपयोग भएमा गाउँमै समृद्धि सम्भव छ भन्ने सशक्त सन्देश दिएको छ ।