३ बैशाख, काठमाडौं । मधेस प्रदेश घर भएकी उपसभामुख रुवि कुमारी ठाकुरले सामाजिक कुरीतिका रूपमा जकडिएको दाइजो प्रथा विरुद्ध सशक्त मोर्चाबन्दी सुरु गरेकी छन् ।

विवाहको सिजनमा आफूले प्राप्त गरेका निमन्त्रणापत्रहरूमा ‘दहेज मुक्त विवाह’ को सन्देश नभेटिएको भन्दै उनले अबदेखि दाइजो लेनदेन हुने कुनै पनि विवाहमा आफू सहभागी नहुने औपचारिक घोषणा गरेकी हुन् । सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्दै उनले समाज अझै पनि दाइजो जस्तो घातक र घातक प्रथाबाट मुक्त हुन नसकेकोमा गहिरो चिन्ता व्यक्त गरेकी छन् ।

उपसभामुख ठाकुरले दाइजो लिनु र दिनु मात्र नभई यस्तो लेनदेनमा आधारित विवाहको भोजमा सहभागी हुनु वा त्यसलाई मौन समर्थन गर्नु पनि सामाजिक र कानुनी रूपमा दण्डनीय अभ्यास भएको उल्लेख गरेकी छन् ।

यो प्रथाले महिलाको आत्मसम्मान, समानता र अधिकारमा सिधै आघात पुर्‍याउने तर्क गर्दै उनले कुरीति विरुद्धको लडाइँ भाषणमा मात्र सीमित नगरी आफ्नै व्यवहारबाट सुरु गर्नुपर्नेमा जोड दिएकी छन् । व्यक्तिगत स्तरबाट उठाइएको सानो कदमले नै समाजमा ठूलो रूपान्तरण ल्याउन सक्ने उनको अटल विश्वास छ ।

सामाजिक रूपान्तरणको यो अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाउन उनले सर्वसाधारणलाई एउटा विशेष आग्रह समेत गरेकी छन् । अबदेखि विवाहका निमन्त्रणापत्र छाप्दा त्यसमा अनिवार्य रूपमा ‘दहेज मुक्त विवाह’ तथा ‘दाइजो लिनु र दिनु सामाजिक तथा कानुनी अपराध हो’ भन्ने सन्देश समावेश गर्न उनले आह्वान गरेकी छन् ।

यस्तो स्पष्ट प्रतिबद्धता नभएका र दाइजोको कारोबार हुने पुष्टि भएका विवाह समारोहमा आफू उपस्थित नहुने जानकारी दिँदै उनले समानतामा आधारित सुसंस्कृत विवाहको संस्कार बसाल्न सबै नागरिकलाई एकजुट हुन अपिल गरेकी छन् ।

३ वैशाख, काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीच अप्रिल २१ मा सकिन लागेको युद्धविरामअघि नै शान्ति सम्झौतामा पुग्ने प्रयास तीव्र पारिएको छ। अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार, केही मतभेदहरू बाँकी रहे तापनि दुवै पक्षबीचको वार्ता सकारात्मक दिशामा अघि बढेको छ ।

विशेषगरी, इरानको आणविक कार्यक्रमलाई लिएर भइरहेको वार्तामा उल्लेखनीय प्रगति भएको बताइएको छ। पाकिस्तान, इजिप्ट र टर्कीले यस प्रक्रियामा मध्यस्थकर्ताको भूमिका निभाइरहेका छन्।

सम्झौताका लागि ‘ब्याक च्यानल’ सम्पर्कहरू जारी छन् र मस्यौदा प्रस्तावहरू आदानप्रदान भइरहेका छन्। अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स, स्टिभ विटकफ र जेरेड कुश्नरले वार्ताको मस्यौदा आदानप्रदान गरिरहेका छन्।

यसै क्रममा पाकिस्तानका सेना प्रमुख आसिम मुनीरले तेहरानमा इरानी अधिकारीहरूसँग महत्त्वपूर्ण भेटवार्ता गरेका छन्। उनले इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीसँग भेट गरिसकेका छन् र उनी अमेरिकी सन्देश बोकेर तेहरान पुगेको बताइएको छ।

ह्वाइट हाउसले इरानसँग सम्झौता हुने सम्भावनालाई लिएर आफूहरू उत्साहित रहेको बताएको छ। साथै, दोस्रो चरणको सम्भावित वार्ता पुनः पाकिस्तानमै हुन सक्ने सङ्केत दिएको छ। यसअघि अप्रिल ११ मा इस्लामावादमा भएको वार्ता निष्कर्षविहीन बनेको थियो।

नाकाबन्दीले इरानमाथि आर्थिक दबाब

होर्मुज स्ट्रेटमा अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी र कडा आर्थिक प्रतिबन्धका कारण इरानमाथि सम्झौता गर्न ठूलो दबाब परेको अमेरिकी अधिकारीहरूको दाबी छ।

अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डका अनुसार, नाकाबन्दीपछि पछिल्लो ४८ घण्टामा कुनै पनि जहाज इरानी बन्दरगाहमा पुगेको छैन र ९ वटा जहाजलाई बाटोमै फर्काइएको छ।

इरानले दैनिक करिब १५ लाख ब्यारेल तेल निर्यात गरेर १४ करोड डलर आम्दानी गर्छ, जसमध्ये ९० प्रतिशत निर्यात खार्ग टापुबाट हुन्छ। यदि नाकाबन्दी लामो समयसम्म रहेमा इरानले तेल उत्पादन नै रोक्नुपर्ने हुन सक्छ, जसले पहिल्यै कमजोर रहेको इरानी अर्थतन्त्रलाई झनै धराशायी बनाउनेछ।

चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीले इरानी विदेशमन्त्रीसँग फोनमा कुरा गर्दै होर्मुज स्ट्रेटमा सामान्य आवागमन पुनर्बहाली गर्न आग्रह गरेका छन्। इरानले भने अमेरिकी सैन्य तैनाथीले क्षेत्रीय स्थिरतामा खतरा निम्त्याएको बताएको छ।

ह्वाइट हाउसका वरिष्ठ अधिकारी स्टिफन मिलरले इरान सम्झौताका लागि तयार नभए यो नाकाबन्दी अनिश्चितकालसम्म जारी रहन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

यसैबीच, विश्व बैंकका प्रमुख अर्थशास्त्री इन्दरमित गिलले इरान युद्धका कारण विश्वव्यापी खाद्य सङ्कट उत्पन्न हुन सक्ने र भोकमरी २० प्रतिशतले बढ्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

इरानसँगको सम्भावित शान्ति सम्झौताको आशामा एसियाली शेयर बजारहरू (निक्केई र कोस्पी) मा उछाल आएको छ।

युद्धविरामको समयसीमा नजिकिँदै गर्दा मध्यपूर्वमा कूटनीतिक प्रयास र सैन्य तनाव दुवै सँगसँगै चलिरहेका छन्। अबका केही दिनहरू शान्ति सम्झौता वा थप द्वन्द्वको दिशा तय गर्न निर्णायक हुने देखिन्छन् ।

सिरहा– केही वर्ष अघिसम्म लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपालिका–४ का प्रमोदकुमार मण्डललाई आकाश हेरेरै दिन बिताउनुपर्थ्यो। कहिले अतिवृष्टि त कहिले अनावृष्टि। बढ्दो खडेरी र भूमिगत जलस्तर घट्दै जाँदा उनलाई आफ्नो खेत बाँझै रहने चिन्ताले सताउँथ्यो। तर, अहिले मण्डलको दिनचर्या फेरिएको छ। परम्परागत खेती प्रणाली त्यागेर ‘जलवायुमैत्री कृषि’ अपनाएपछि उनी ढुक्क छन्।

“पहिले पानी नपर्दा मल र बीउको लगानी पनि उठ्दैनथ्यो,” मण्डलले आफ्नो अनुभव सुनाउँदै भने, “अहिले मल्चिङ प्रविधि र थोपा सिँचाइ सुरु गरेपछि कम पानीमा पनि लटरम्म तरकारी फलेको छ। आम्दानीसँगै मनमा शान्ति पनि मिलेको छ।”

मण्डल परिवारले पछिल्लो ६ महिनामा साढे दुई कट्ठा जग्गाबाट मात्रै उल्लेख्य आम्दानी गरेको छ। उनले काउलीबाट ४० हजार, टमाटरबाट ५० हजार, च्याउबाट २० हजार र सागसब्जीबाट ९ हजार रुपैयाँ हात पारेका छन्। रासायनिक मलको सट्टा जैविक मल र सिँचाइका लागि सोलार प्रणाली प्रयोग गर्दा खर्च घटेको र उत्पादन बढेको उनको भनाइ छ।

जलवायुमैत्री कृषिको लहरले वैदेशिक रोजगारीमा रहेकाहरूलाई समेत स्वदेशमै भविष्य देखाएको छ। धनगढीमाई नगरपालिका–१० की अनिता महतोले तीन कट्ठामा लगाएको काउलीबाट एक लाख रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी गरेपछि वैदेशिक रोजगारीमा रहेका उनका श्रीमान् जागेश्वर घर फर्किएर कृषिमा लागेका छन्। “बिजुली र इन्धनको झन्झट छैन,” जागेश्वर भन्छन्, “टनेल खेतीले असिना र तापक्रमबाट बाली जोगाएको छ।”

सिरहा र सप्तरीका विभिन्न ६ वटा स्थानीय तहमा ‘केयर नेपाल’ र ‘राष्ट्रिय कृषक समूह महासङ्घ नेपाल’ ले जलवायुमैत्री गाउँ परियोजनामार्फत किसानलाई सहयोग गरिरहेका छन्। परियोजनाका वरिष्ठ कार्यक्रम अधिकृत ईश्वर थापाका अनुसार यो प्रणालीले पानीको उचित व्यवस्थापन, माटोको सुधार र अनुकूलित बीउको प्रयोगमा जोड दिन्छ।

परियोजनाका मुख्य विशेषता:

• लागत साझेदारी: ७० प्रतिशत संस्था र ३० प्रतिशत किसानको लगानी।
• सिँचाइ: ५१८ घरधुरी लाभान्वित हुने गरी ९३ वटा बोरिङ जडान।
• समूह परिचालन: ५०० वटा महिला समूह सक्रिय।
• बजारीकरण: अर्गानिक पहिचानसहित बजार व्यवस्थापन।

“यो प्रणाली अपनाउँदा उत्पादन लागत ३० देखि ४० प्रतिशतसम्म घट्छ,” थापाले भने, “यसले हरित गृह ग्यास उत्सर्जन न्यूनीकरण गर्नुका साथै महिलाहरूको कार्यबोझ समेत कम गरेको छ।”

सरकारले पनि ‘शासकीय सुधारका १०० कार्यसूची’ मा माटोमा कार्बन बढाउने विषयलाई समेट्दै जलवायुमैत्री कृषिलाई प्राथमिकता दिएको छ। खडेरी र कीराको प्रकोप झेल्दै आएका मधेसका किसानका लागि यो प्रविधि अहिले ‘वरदान’ साबित हुन थालेको छ।

३ बैशाख, काठमाडौँ । जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंले पछिल्लो एक महिनाको अवधिमा अपराध नियन्त्रण र कानुनी कारबाहीमा निकै सक्रियता देखाएको छ ।

चैत महिनाको तथ्याङ्क अनुसार प्रहरीले कुल एक हजार १६६ वटा विभिन्न प्रकृतिका मुद्दा दर्ता गरेको छ, जसमा आर्थिक अपराधका घटनाहरूको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो देखिएको छ । परिसरका प्रवक्ता पवनकुमार भट्टराईका अनुसार दर्ता भएका मुद्दाहरूमध्ये ५६४ वटा बैंकिङ्ग कसुरसँग सम्बन्धित छन् भने २१४ वटा जघन्य अपराध र अन्य ३४२ वटा विभिन्न प्रकृतिका अपराधका घटना रहेका छन् । यसैगरी महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिकसँग सम्बन्धित ४६ वटा मुद्दामा पनि प्रहरीले अनुसन्धान अगाडि बढाएको छ ।

आर्थिक अपराध तर्फ विशेष कडाइ गरेको प्रहरीले सम्पत्ति शुद्धीकरण र हुण्डी कारोबारमा पनि ठूलो सफलता हात पारेको छ । सम्पत्ति शुद्धीकरणका दुई वटा मुद्दामा तीन जनालाई प्रतिवादी बनाएर झन्डै साढे २२ करोड रुपैयाँ बिगो दाबी गरिएको छ । त्यस्तै, हुण्डी कारोबार विरुद्धको अभियानमा सात जना पक्राउ परेका छन् भने उनीहरूबाट एक करोड ५६ लाख रुपैयाँ बिगो दाबी गरिएको छ ।

प्रहरीले भीमढुङ्गा र ठमेल जस्ता क्षेत्रबाट हुण्डी र अभौतिक मुद्रा (क्रिप्टोकरेन्सी) को अवैध कारोबार गर्नेहरूलाई ठूलो रकमसहित नियन्त्रणमा लिन सफल भएको छ, जसमा एक चिनियाँ नागरिक समेत १७ करोड ७९ लाख बराबरको अवैध कारोबारमा संलग्न भेटिएका छन् ।

पछिल्लो समय डिजिटल प्लेटफर्मको दुरुपयोग गरी हुने ठगीका घटनाहरू पनि चुनौतीपूर्ण बन्दै गएका छन् । प्रहरीका अनुसार साइबर अपराध र अनलाइन ठगीसँग सम्बन्धित २६१ वटा मुद्दा दर्ता भएका छन्, जसमध्ये १०० वटा त अनलाइन सपिङका नाममा भएका ठगी हुन् ।

अपराध अनुसन्धानसँगै प्रहरीले सामाजिक उत्तरदायित्वका क्षेत्रमा पनि काम गरिरहेको छ, जसअन्तर्गत एक महिनामा हराएका २७३ व्यक्तिमध्ये १५९ जनालाई फेला पारी परिवारको जिम्मा लगाइएको छ । काठमाडौँ प्रहरीको यो सक्रियताले उपत्यकामा मौलाउँदो आर्थिक र प्रविधिक अपराधलाई निरुत्साहित गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने देखिएको छ ।